Bitkilere niçin aşı yapılır?

Bitkileri aşılamanın gerekliliği çeşitlidir. Aşağıda birkaç başlık altında kısaca anlatmaya çalıştım.

Olgunlaştırma amacıyla

Ağaçların çiçek açıp meyve verme olgunluğuna gelmesi ne kadar geliştiklerine değil genetik yaşlarına bağlıdır. Yani tohumdan yetişen fidanlar hızlı büyüse, kocaman ağaç olsa bile belirli bir yaşa gelmeden çiçek açmazlar (meyve de vermezler). Bu türlerde olgunlaşma yaşı 5 yıl ile 12 yıl arasında değişir. Bundan dolayı gövdesi en az kurşun kalem kalınlığına gelmiş olan bir fidan olgun bir ağaçtan alınan parça ile aşılanır. Sonra aşıdan gelişen dal büyürken fidanın kendi filizleri daima köreltilmelidir. Aşıdan gelişen dal yeterince büyüdüğünde (bir yıl ile üç yıl arasında) istenen ürünü vermeye başlar.

Genetik yaş faktörü meyve ağaçlarının çoğunda vardır. Süs bitkilerinden ise manolyalar mutlaka ya çelikle ya aşı ile çoğaltılmalıdır. Tohumdan yetişen bir manolyanın çiçeklenmeye başlama yaşı 8 yıl ile 20 yıl arasında değişiyor.

Verimliliği arttırma amacıyla

Bazı bitkiler her toprakta güçlü bir kök sistemi oluşturamaz. Bazı bitkilerin kökleri ancak belirli özellikteki bir arazinin toprağında ihtiyacı olan elementleri alabilir ama çoğu topraklarda o kökler beceriksizdir. Bu tip kök özellikleri bitkilerin verimliliğini büyük ölçüde azaltır. Bazı bitkiler ise kendi özelliğinden dolayı pek fazla köklenmez ve dolayısıyla vereceği ürün de az sayıda sınırlı olur. Bunlar yakın akraba türlerinden eğer kökleri daha gürce ve uyumlu gelişim gösteren bitkiler varsa onların üzerine aşılanır. Böylece daha fazla ve daha yüksek kalitede ürün verirler.

Süs bitkilerinden güllerde de aşılamaya bu sebeple çok sık başvurulur. Kuşburnu (yabani gül) bitkisi her tip gül için en iyi kök bitkisidir.

Kök sorunlarına karşı

Kökleri topraktan gelecek hastalıklara ve parazitlere karşı dayanıksız olan bitkiler kökleri hastalıklardan ve parazitlerden etkilenmeyen yakın akraba türlerin üzerine aşılanırsa sağlıklı kökler sayesinde sorunsuzca gelişirler.

Hem meyve ağaçlarında hem birçok tür süs bitkilerinde köklerle ilgili sebeplerden dolayı aşılamaya başvurmak çok yaygındır. Hatta domateslerde bile (özellikle nematod adlı kök parazitine karşı) baş vurulur. Hem nematodların sevmediği hem arsızca köklenme gösteren uygun türler üzerine kökleri hassas domatesler aşılanır. Böylece bu aşılı domatesler çok verimli olur.

Ürün kalitesinin devamı açısından tek yol aşı ise

Hibrit ve kültivar bitkiler tohumdan üretilseler ürün kalitesi farklı olur. Zaten hibritlerin bazıları kısırdır ve tohum vermez (çekirdeksiz üzüm, çekirdeksiz mandalina gibi). Aynı özelliğin devam edebilmesi bu bitkilerin çelikle üretilmelerine bağlıdır. Eğer çelik yöntemiyle köklendirilmeleri mümkün değilse veya çelikten üretilenler yukarıda anlatıldığı gibi kökleri pek uyumlu olamayacaksa en iyi ve en kolay yol bu türleri hazır yetişmiş doğru fidanların üzerlerine aşılamaktır.

Yara onarımı

Bir bitkinin gövdesinde dış dokuda (ağacın kabuğunda) oluşan hastalık ya da darbe gibi etkenlerle oluşmuş yaralı kısım eğer kendiliğinden iyileşmeyecek durumda ise aynı tür ya da benzer özellikle yakın akraba bir tür üzerinden alınan aynı genişlikteki bir dış doku parçası ile yamanırcasına kaplanır. Bu da aşı tiplerindendir. Sonuçta dokular kaynaşır ve yara ağacın sağlığı ve güzelliği bozulmadan kısa bir süre içinde tedavi edilmiş olur.

Sadece zevk için

Mesela bir dut ağacına iki veya üç farklı duttan aşı yapılabilir. Tatlı beyaz dut, tatlı veya mayhoş kızıl ve kara dut meyveleri aynı ağaç üzerinde yetişebilir. Süs bitkilerinden bonsai gibi şekillendirilmiş bir açelya üzerinde farklı renkli çiçekler görürsünüz. Çünkü farklı açelyalar tek bir açelya üzerine aşılanmıştır. Güllerde dipten güçlü sürgünler çıkıp yükseldikçe her birine farklı güller aşılanabilir. Kaktüslerde aşılama ise bazen zevk için bazen gerektiği için yapılır.

* * *

Bitkilerin aşılanması gerekçelerini yukarıda elimden geldiğince açıkladım. Bitkiler niçin aşılanır konusuyla ilgili eksik bir şey ya da eklemek istediğiniz bir şey varsa lütfen bana bildirin.

Yazar: Erdal Yüksel

Kategori: Ağaçlar, Botani, Meyve-Yemiş, Püf Noktaları

Etiketler: | |



Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)